Cần có cách đề cập mới trong quản lý kinh tế.

[DOIC4ANHHUNG]

Như nhận xét của TS Nguyễn Đức Thành (Trung tâm nghiên cứu CEPR - ĐH Quốc gia), khu vực DN tư nhân non trẻ của Việt Nam ví như hòn đảo giữa khu vực kinh tế nhà nước, bị chi phối cả về đạo đức kinh doanh lẫn nhiều yếu tố khác. Xem xét hiệu quả đầu tư không nhất thiết phải xem tỷ lệ nào (nhà nước hay tư nhân) chiếm bao nhiêu mà phải có cách tiếp cận mới.
Theo TS Nguyễn Đức Thành, cần tách hoạt động sản xuất kinh doanh của DNNN ra khỏi các hoạt động liên quan đến hoạch định chính sách. DNNN đang phải đảm trách nhiều nhiệm vụ chính trị, xã hội (an sinh, chống lạm phát). Việc trộn lẫn chức năng khiến DNNN không đủ sức mạnh cạnh tranh quốc tế.
TS Nguyễn Đức Thành phân tích, DNNN có mối quan hệ chính trị tốt, dẫn đến khả năng thao túng chính sách, thao túng thông tin, về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế. Yêu cầu cải cách cấp thiết vẫn là sự minh bạch tài chính.
Ông Lê Đăng Doanh bổ sung, ông chủ các DN tư nhân ở VN tuy mua sắm máy bay, tiêu dùng hạng sang nhưng vẫn chưa đủ sức cạnh tranh quốc tế, cũng chưa cống hiến là bao cho sự phát triển của nền kinh tế. "Họ sống nhờ các mối quan hệ, khai thác gỗ, khai thác tài nguyên", ông Doanh nói.
Bàn về sự bất bình đẳng, ngay một đại diện của Ủy ban Chứng khoán nhà nước cũng chia sẻ: "Tín dụng đang đi vào những mối quan hệ thân quen chứ không phục vụ cho chính sách".
Vị nữ lãnh đạo này kể lại, nhiều doanh nhân từ các công ty niêm yết kêu với bà rằng không hiểu tại sao họ chỉ có vài nghìn cổ đông nhưng luôn phải niêm yết tài chính công khai, trong khi đáng lý, những DNNN thuộc sở hữu toàn dân mới cần phải niêm yết và công khai tài chính.

[DOIC4ANHHUNG]

Cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an đã bắt tạm giam 4 cán bộ cao cấp của Vinashin, trong đó có ông Trần Quang Vũ, nguyên Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy - Vinashin và ông Trần Văn Liêm, nguyên thành viên Hội đồng quản trị, Trưởng ban kiểm soát.
Ngoài ra, còn có ông Nguyễn Tuấn Dương, nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần đầu tư Cửu Long, nguyên Tổng giám đốc Công ty TNHH một thành viên thép Cái Lân Vinashin; ông Nguyễn Văn Tuyên, nguyên Tổng giám đốc Công ty cổ phần công nghiệp tàu thủy Hoàng Anh, một trong số gần 200 công ty con của Vinashin.
Theo cơ quan an ninh, cả 4 người bị bắt vì có dấu hiệu cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, đồng phạm với bị can Phạm Thanh Bình, cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị Vinashin.
5 ngày trước đó, Văn phòng Chính phủ ra văn bản thông báo quyết định đình chỉ chức vụ thành viên Hội đồng quản trị đối với ông Trần Quang Vũ, người vừa giữ chức Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy - Vinashin từ tháng 7/2010 và ông Trần Văn Liêm, thành viên Hội đồng quản trị, Trưởng ban kiểm soát.
Tại cuộc họp báo Chính phủ ngày 31/8, giải thích lý do đình chỉ hai cán bộ cao cấp của Vinashin, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Hồ Nghĩa Dũng cho biết, trong quá trình điều tra các sai phạm tại Vinashin, cơ quan điều tra phát hiện một số dấu hiệu sai phạm của ông Vũ và ông Liêm. Từ đề nghị của cơ quan này, Thủ tướng đã cho ý kiến về việc đình chỉ công tác đối với hai ông để phục vụ điều tra. Cái cách người ta hành xử kiểu này giống như là chính sách quản lý kinh tế cách đây nửa thế kỷ rồi. Các Bộ Tài Chính, Bộ Giao thông .... ko có trách nhiệm gì sao?

[DOIC4ANHHUNG]

Thật khó mà giải quyết tận gốc của vấn đề thiếu điện nếu không cải tổ EVN.
Tập đoàn này hiện nay vẫn chiếm tỉ lệ chi phối các nguồn phát điện (hơn 60% công suất), là đơn vị duy nhất nắm hệ thống truyền tải, trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia. Bên cạnh đó, các công ty điện lực thuộc EVN giữ độc quyền phân phối, bán buôn, bán lẻ điện đến tận hộ tiêu thụ. Vị trí độc quyền của EVN vẫn được duy trì và bảo vệ, bất chấp việc đó đã gây cản trở như thế nào cho công cuộc phát triển đất nước. Vị thế độc quyền đó đã tạo cho EVN một thứ quyền lực mà chính quyền địa phương cũng phải vị nể như trong tình huống trên.
Đã có quá nhiều kiến nghị của các học giả, nhà kinh tế trong nước yêu cầu phá vỡ thế độc quyền của tập đoàn này nếu Việt Nam muốn đảm bảo an ninh điện lực. Yêu cầu này cũng đã luôn được các nhà tài trợ quốc tế lên tiếng trong các cuộc đối thoại hàng năm với chính phủ về các vấn đề phát triển của Việt Nam.
Lập luận chính của các nhà tài trợ là Việt Nam phải phá thế độc quyền của EVN từ khâu sản xuất, truyền tải và phân phối, và tăng giá điện mới có thể thu hút thêm được đầu tư tư nhân và nước ngoài; và hơn hết là làm cho ngành này trở nên cạnh tranh hơn. Yêu cầu này được họ kiên trì đưa ra trong gần hai mươi năm qua kể từ khi nối lại chương trình viện trợ ODA cho Việt Nam.
Trong nhiều lần phúc đáp yêu cầu này, đại diện chính phủ cũng kiên trì không kém. Lý lẽ chính là nếu cải tổ EVN, nhà nước có thể mất đi công cụ để điều tiết thị trường, không đảm bảo được lợi ích của phần đông dân số vẫn đang sống quanh ngưỡng nghèo. Hơn nữa, việc tăng giá bán điện có thể làm hàng triệu người nghèo không tiếp cận được với ánh sáng. Vì lẽ đó, việc cải tổ ngành điện theo hướng cạnh tranh phải có lộ trình.
Những cuộc tranh luận như trên đã kéo dài hai mươi năm nay, và chừng nào chúng còn tiếp diễn thì EVN vẫn còn ung dung hưởng thụ vị thế độc quyền.
Ở góc độ nào đó, EVN cũng có những nỗ lực lớn. Ngành điện luôn tăng trưởng cao gấp đôi so với tăng trưởng kinh tế; tập đoàn này đã có công xây dựng các đường điện đến nhiều vùng sâu, vùng xa gần như không có lợi nhuận để đảm bảo mục tiêu an sinh xã hội được giao phó.
Tuy nhiên, họ không thể biện minh cho tình trạng lúa chết hàng loạt trên đồng ruộng vì thiếu nước do máy bơm mất điện, hay công nhân phải nghỉ việc không lương vì mất điện, hay những bất ổn xã hội tiềm tàng còn có thể diễn ra vì thiếu điện.

[DOIC4ANHHUNG]

Thủ tướng Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Công Thương chuẩn bị đề án và các văn bản pháp lý cần thiết cho việc hình thành thị trường phát điện cạnh tranh báo cáo Thủ tướng trong tháng 10/2010 để xem xét cho thực hiện ngay từ năm 2011.
Chỉ đạo trên của Thủ tướng được đưa ra tại cuộc họp thường trực Chính phủ về tình hình thiếu điện và các giải pháp khắc phục.
Tại cuộc họp, Thủ tướng nhận định, trong 10 năm qua ngành điện đã có những bước phát triển vượt bậc, công suất và sản lượng điện đã tăng gấp 4 lần. Một số mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển ngành Điện Việt Nam đã đạt và vượt, như sản lượng điện sản xuất mục tiêu đề ra năm 2010 là 93 tỷ kWh, dự kiến đạt 97 tỷ kWh...
Tuy nhiên, Thủ tướng cũng nhận định trong quá trình phát triển, ngành điện đã bộc lộ một số tồn tại và bất cập về công tác tổ chức, lúng túng trong công tác điều hành. Mùa khô năm 2010, từ đầu tháng 4 đến tháng 7, việc cung cấp điện thiếu hụt đã xảy ra (tập trung vào thời điểm nắng nóng kéo dài, diễn ra trên diện rộng), ảnh hưởng đến phát triển kinh tế, sinh hoạt của nhân dân và hoạt động của doanh nghiệp.
Bên cạnh các nguyên nhân khách quan, Thủ tướng cho rằng, nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên vẫn là việc đưa các công trình điện vào hoạt động chậm do không huy động đủ vốn, công tác giải phóng mặt bằng chậm, công tác chỉ đạo điều hành chưa quyết liệt để bám sát tiến độ (Theo quyết định phê duyệt quy hoạch điện VI, trong giai đoạn 2006 - 2010 cần đưa vào vận hành 14.600 MW, nhưng thực hiện chỉ đạt 74%).